Subhanallah Kur’an’da Geçiyor Mu? Toplumsal ve Kültürel Bir Perspektif
Bir araştırmacı olarak toplumları incelemek, beni bazen en basit ve en derin kavramlar üzerinden düşündürür. Kelimeler, bazen çok anlamlı olurlar; bazen bir toplumun yapısını, bireylerin kimliklerini, hatta inançlarını şekillendirirler. Bir yandan günlük yaşamımızda duyduğumuz bir kelimenin, diğer yandan o kelimenin arkasındaki sosyolojik yapıyı ve kültürel normları araştırmak, toplumsal etkileşimleri anlamak açısından önemli bir adım olabilir. “Subhanallah” kelimesi de bu türden bir sözcük. İslam toplumlarında sıkça duyduğumuz bu ifade, bazen sadece bir dua olarak kalır, bazen ise daha derin toplumsal ve kültürel dinamiklerin bir yansıması olarak karşımıza çıkar. Peki, “Subhanallah” Kur’an’da gerçekten geçiyor mu? Eğer geçiyorsa, bu kelime toplumda nasıl bir yer edinmiş ve hangi toplumsal yapıların etkisiyle biçimlenmiştir?
Subhanallah ve Kur’an’daki Anlamı
“Subhanallah” kelimesi, Arapça kökenli bir sözcük olup, “Allah’ı her türlü eksiklikten tenzih ederim” anlamına gelir. Bu ifade, Allah’ın mükemmelliği, yüceliği ve her türlü kusurdan uzak olduğunun bir ifadesidir. Ancak “Subhanallah” kelimesinin Kur’an’da doğrudan geçtiği yerler sınırlıdır. İslam literatüründe, özellikle hadislere ve farklı dua kitaplarına bakıldığında, bu kelime daha sık kullanılır. Kur’an’da doğrudan geçen kelimeler yerine benzer anlamı taşıyan “Subhana” ve “Subhanallahi” gibi ifadeler bulunabilir.
Örneğin, Kur’an’ın birçok bölümünde Allah’ın yüceliği ve eksiklikten uzak oluşu vurgulanır. Ancak bu vurgular daha çok “Subhanallah” kelimesiyle değil, benzer yapılarla ifade edilmiştir. Bununla birlikte, kelimenin toplumsal hayatta bu kadar yaygın olması, onu İslam toplumlarında bir değer, bir kültürel bağlam olarak şekillendirmiştir.
Toplumsal Normlar ve İslam’da Cinsiyet Rolleri
“Subhanallah” gibi ifadelerin toplumsal yaşamda nasıl şekillendiğini ve kabul gördüğünü anlamak için, toplumların kültürel ve toplumsal yapılarındaki cinsiyet rollerine bakmamız gerekebilir. İslam toplumlarında kadınlar ve erkekler, geleneksel olarak farklı toplumsal işlevlere ve sorumluluklara sahip olmuşlardır. Erkekler genellikle daha çok işlevsel ve yapılandırıcı roller üstlenirken; kadınlar ise ilişkisel ve duygusal bağlarla, toplumsal yapıyı inşa eden önemli bir yer tutar.
Özellikle dini pratiklerde bu farklar görülür. Erkeklerin dini eğitim, vaazlar veya toplumsal liderlik gibi kamusal alanlarda aktif rol oynaması yaygınken, kadınların ise genellikle daha özel alanlarda – ailede, toplumda daha içsel ve duygusal ilişkilerde – yer alması beklenir. Bu bağlamda, “Subhanallah” gibi bir kelime, hem bireysel hem de toplumsal bir anlam taşıyor. Erkeklerin dini ritüellere ve dua etmeye daha fazla dahil olduğu bir toplumda, “Subhanallah” ifadesi bir çeşit kamusal bir bağ kurma aracıdır.
Erkeklerin Yapısal İşlevlere, Kadınların İlişkisel Bağlara Odaklanması
Bu toplumsal yapı, özellikle dini ifadelerin kullanımı üzerinde etkili olur. Erkekler, geleneksel olarak daha fazla yapısal işlevlere sahip bireyler olarak toplumsal düzende yer alırken, kadınlar daha çok ilişkisel ve duygusal bağlar kurarak toplumun dayanışma gücünü inşa eder. Dolayısıyla, “Subhanallah” gibi dini ifadelerin yaygınlaşması, genellikle erkeklerin toplumsal işlevlerinde bir etken olarak kabul edilir. Erkekler, bu tür dini pratikleri dış dünyada, camide, dergâhta, toplumsal alanda daha fazla kullanırken, kadınlar bu ifadeleri genellikle daha mahrem alanlarda, aile içindeki günlük hayatta duyurur.
Örneğin, namaz esnasında erkekler topluca cemaatle dua ederken, kadınlar daha çok evlerinde tek başlarına veya küçük gruplar halinde bu tür ifadeleri kullanabilirler. Bu, sadece bir ritüel meselesi değildir; aynı zamanda toplumsal cinsiyet rollerinin ve bireysel davranış biçimlerinin de bir yansımasıdır. Erkeklerin dini pratiklerdeki daha görünür ve kamusal rolü, kadınların ise daha içsel ve kişisel bir bağ kurma biçimi, toplumun yapısını belirleyen unsurlardır.
Toplumsal Etkileşimler ve “Subhanallah” İfadesinin Günlük Hayattaki Yeri
Günümüzde, “Subhanallah” gibi dini ifadelerin yaygınlaşması, çoğunlukla birer toplumsal norm haline gelmiştir. İslam toplumlarında, sadece dini anlamda değil, sosyal bir bağ kurma aracı olarak da kullanılırlar. Birinin Allah’ı yüceltmesi ve eksikliklerden uzak olduğunu ifade etmesi, toplumsal ilişkilerde bir anlam taşıyan bir eylemdir.
Bireylerin “Subhanallah” demesi, bazen şaşkınlık, hayranlık veya olumsuz bir durumu yüceltmek amacıyla kullanılırken, bazen de yalnızca toplumsal bir bağın ifadesi olarak kullanılır. Bununla birlikte, toplumsal normlar, bu tür dini ifadelerin sadece bir ritüel olarak değil, aynı zamanda bireylerin sosyal bağlarını güçlendiren, onların bir topluluğa ait olduklarını gösteren bir araç olarak işler.
Sonuç: “Subhanallah”ın Toplumsal Yansıması ve Bireysel Deneyim
“Subhanallah” gibi dini ifadeler, sadece anlam yükleyen kelimeler olmanın ötesine geçer. Bir toplumda, bu kelimenin kullanım biçimi, toplumsal yapıları ve bireylerin rollerini şekillendirir. Erkeklerin kamusal alanlarda, kadınların ise daha mahrem alanlarda yer alması, “Subhanallah” gibi kelimelerin sosyal bağlamda nasıl kullanıldığını belirler. Bu kullanım biçimi, toplumsal normların, cinsiyet rollerinin ve kültürel pratiklerin bir sonucudur.
Peki sizce, toplumsal normlar ve kültürel pratikler, dini ifadelerin kullanımı üzerinde nasıl bir etkiye sahip? “Subhanallah” gibi bir kelime, sizin toplumsal deneyimlerinizde nasıl bir yere sahiptir? Dini ifadelerin, toplumsal bağlar kurmadaki rolünü nasıl değerlendirirsiniz?